2 -6- بخش اول،ادبیات نظری پژوهش17
2-6-1- نظریه‌های اثرات رسانه‌ها17
2 -6- 1 –1- رسانه وتغییرالگوهایرفتاری18
2 -6- 1 –1– 1 – عوامل موثربرسرمشق گیری22
2 -6- 1 –2 – رسانه وتبلیغات فرهنگی24
2 -6- 1 – 3 – میزان تأثیرتبلیغات فرهنگی برتغییررفتارمخاطبان25
2 -6- 1 –4 – حقوق شهروندی26
2 -6- 1 –5- احترام به قانون29
2 -6- 1 –5 – 1- بررسی مفهوم قانون29
2-6-1-5 – 2- قانون درنظرفلسفه اسلامی30
2 -6- 1 – 5 – 3 – قانون درزبا ن فارسی30
2 – 6- 1 –5 – 4 – قانون گرایی وقانونگریزی33
2 – 6- 1 – 5 – 5 – ابعادقانونگریزی36
2 – 6- 1 – 5 – 6 – علل قانونگریزی37
2 – 6- 1 – 5 – 7 – عوامل موثربرقانونگریزی37
2- 7 – بخش دوم،پیشینه پژوهش38
2 – 8- بخش سوم،نتیجه گیری42
2 – 9 –بخش چهارم،مدل پیشنهادیپژوهش43
فصل سوم روش شناسی پژوهش44
3 – 1- مقدمه45
3 – 2- روش پژوهش45
3 – 3 – جامعه،نمونه وروش نمونه گیری46
3 – 4- روش گردآوری دادهها46
3 –5 – ابزارگردآوری دادهها48
3 –6 – روش تجزیه وتحلیل دادهها48
فصل چهارم تجزیه وتحلیل دادهها49
4 – 1- مقدمه50
4 – 2- بخش اول،سیمای آماری نمونه ها51
4 – 3- بخش دوم،سوالهای پژوهش56
فصل پنجم بحث ونتیجه گیری64
5– 1- خلاص هپژوهش65
5– 2 – بحث ونتیجه گیری66
5– 3 – محدودیتهای پژوهش73
5– 4 – پیشنهادات کاربردی73
5–5 – پیشنهادات برای پژوهشهای آتی74
فهرست منابع75
پیوستها80
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول (4 – 1) فراوانی پویانمای یهای سیاساکتی براساس محتوا51
جدول (4 – 2) توصیف وضعیت میزان زمان پخش شده براساس محتوا53
جدول (4 – 3) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به امنیت فردی56
جدول (4 – 4) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به امنیت اجتماعی57
جدول (4 – 5) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به مسئولیتهای فردی58
جدول (4 – 6) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به مسئولیتهای اجتماعی59
جدول (4 – 7) فراوانی پویانمای یهای سیاساکتی براساس عدم رعایت قانون ازسوی رانندگان60
جدول (4 – 8) فراوانی پویانمای یهای سیاساکتی براساس عدم رعایت قانون ازسوی عابران62
فهرست نمودار
عنوانصفحه
نمودار (4 – 1) فراوانی پویانمایی های سیاساکتی براساس محتوا53
نمودار (4 – 2) توصیف وضعیت میزان زمان پخش شده براساس محتوا55
نمودار(4 – 3) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به ا منیت فردی56
نمودار (4 – 4) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به امنیت اجتماعی57
نمودار (4 – 5) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به مسئولیتهای فردی58
نمودار (4 – 6) فراوانی پیامهای مرتبط باحقوق شهروندی باتوجه به مسئولیتهای اجتماعی60
نمودار (4 – 7) فراوانی پویانمای یهای سیاساکتی براساس عدم رعایت قانون ازسوی رانندگان62
نمودار (4 – 8) فراوانی پویانمای یهای سیاساکتی براساس عدم رعایت قانون ازسوی عابران63
فهرست شکل
عنوانصفحه
شکل 2 – 119
فصل اولکلیات پژوهش
1– 1- مقدمه
با پیشرفت ارتباطات، جوامع دستخوش تغییرات بسیاری شده اند. رسانه های همگانی مانند تلویزیون در سطح جامعه جایگاهی را اشغال کرده اند که از آن جایگاه به طور فزاینده چه در سطح ملی و چه بین المللی مطرح شده اند. از آنجا که آموزش و فرهنگ از طریق رسانه های جمعی جریان می یابد، اشکال متفاوت زندگی نیز توسعه پیدا می کنند. در این رابطه می توان گفت رسانه ها بر شیوه های زندگی و سلیقه های عمومی در جامعه تأثیر می گذارند. در حال حاضر به دلیل اهمیت رسانه های جمعی، بیش از هر زمان دیگری این حوزه تحت بررسی و مطالعه دقیق و منظم قرار گرفته است. از چند دهه قبل به موضوع ارتباطات به ویژه ارتباطات جمعی توجه بیشتری شده و به رابطه رسانه ها با جامعه و تأثیرات اجتماعی و تعامل آنها تأکید بیشتری صورت گرفته است. با گسترش ارتباطات و وسایل ارتباطی، بشر هر روز بیش از پیش به اهمیت استفاده از آنها در زندگی انسان ها افزوده می شود. اطلاعات بیشتر یعنی قدرت بیشتر. بنابراین افراد برای ادامه حیات نیاز بیشتری به داشتن اطلاعات گسترده تر دارند. رسانه ها مخصوصاً تلویزیون از وزنی بالا در اوقات فراغت آدمیان برخوردار هستند (خوشنویس، 1389، 2).
رسانه تلویزیون تغییرات مهمی را در سیاست، آموزش، بازاریابی، اخبار، فرهنگ توده، زندگی اجتماعی و خانوادگی ایجاد کرده است. امروزه تماشای تلویزیون جزء انکارناپذیری از زندگی افراد است و به عنوان منبعی از اخبار باور کردنی، اطلاعات و تعلیمات مهم، آگاهی های دقیق اجتماعی، سرگرمی لذتبخش و همراهی آرامش بخش پذیرفته شده است؛ به همین دلیل اغلب مردم حتی نمی توانند تصور کنند که بدون تلویزیون زندگی چگونه خواهد بود (زنجانی و قرهی، 1390، 42).
در واقع تلویزیون فراگیرترین رسانه پنج دهه اخیر است و در هر کشور رسانه جریان اصلی شمرده می شود و اغلب یا وابسته به دولت ها و یا در اختیار کمپانی های بزرگ قطب های سیاسی و اقتصادی کشورها می باشد. در اکثر کشورهای توسعه یافته، تلویزیون وسیع ترین گستره مخاطبان را در میان تمام رسانه ها به خود اختصاص داده است. در سراسر دنیا افراد بدون توجه به منشأ ملی، نژاد، طبقه اجتماعی، جنسیت یا سن تلویزیون تماشا می کنند و فراوانی تماشاکنندگان زیاد است. تلویزیون از بدو تولد فرد وجود دارد و جزئی از زندگی اوست و با انواع و اقسام برنامه ها از جمله فیلم، سریال و تبلیغات و … افراد جامعه را با مسائل متعددی آشنا می سازد (میرساردو و صداقت، 1386، 30).
از این رو با توجه به اهمیت همه جانبه تلویزیون به عنوان یکی از پرمخاطب ترین رسانه های عصر امروز در فصل حاضر به بیان مسئله، ضرورت و اهمیت، اهداف و سوال ها و در انتها تعاریف متغیرهای پژوهش پرداخته خواهد شد.
1 – 2- بیان مسئله
امروزه وسایل ارتباط جمعی به ویژه تلویزیون، از جمله عوامل مهم و اثرگذار بر شیوه و کیفیت زندگی فردی و گروهی افراد هستند. بر اساس اغلب دیدگاه های نظری و به ویژه طبق نظریه لازارسفلد1، سلطه این ابزار به حدی است که خصوصی ترین تجربه های انسانی، از جمله هیجان ها و احساسات عمیق را بر می انگیزند و در جهت دلخواه خود هدایت می کنند و به این ترتیب، واکنش های رفتاری افراد را بر اساس اهداف و سیاست های خود شکل می دهند. رسانه ها در زمینه آموزش های عمومی زندگی اجتماعی و مانند آنها اطلاعات عملی و مفید بسیاری ارائه می کنند (سعدی پور و علی پور، 1386، 111).پوتر2 (1990، 49) به این مسئله اشاره کرده است که تلویزیون بُعد پرورشی و تربیتی داشته و در زندگی اجتماعی افراد اثرگذار است.
زندگی اجتماعی برای انسان یک ضرورت اجتناب ناپذیر و لازمه زندگی اجتماعی نیز، نظم، امنیت و عدالت است. در این راستا هر چیزی که بتواند زندگی اجتماعی را برای انسان کارآمدتر سازد، باید مورد توجه جدی قرار گیرد. از جمله این پدیده ها قانون است که انسان ها در پرتو آن می توانند علاوه بر بهره مندی از زندگی اجتماعی، از حقوق طبیعی خود نیز برخوردار شوند. بنابراین می توان گفت که لازمه استحکام و انسجام هر جامعه ای، توجه به قانون3 و رعایت آن است (دانایی فرد و همکاران، 1389، 9).
حاکمیت قانون در جامعه از شاخصه های جوامع توسعه یافته و از اهداف عمده توسعه سیاسی است. از این رو هنگامی که از حاکمیت قانون در جامعه، به معنای کلی آن، سخن به میان می آید، منظور حاکمیت ضوابط و اصولی است که از سطح خرد (فردی) تا سطح کلان (دولت و حکومت) جریان دارد؛ به بیان دیگر، شکل گیری و نهادینه شدن ساز و کارهایی برای حل منازعات و تنظیم روابط در درون ساخت جامعه. از طرفی مهم ترین کارکرد قانون، تنظیم روابط میان دولت و شهروندان و از سویی شهروندان با هم از سوی دیگر است. با پیچیده تر شدن دو نوع تعامل یاد شده، نقش قانون و بالطبع مفهوم حاکمیت قانون، برجسته تر و قابل ملاحظه تر شده است. ضمن آنکه در تمام جوامع، قضات از طریق قانون، تأمین کننده امنیت و آزادی هستند. قانون، تعیین معیارها و ضوابط ثابتی است که برای همگان ایجاد حق و تکلیف می کند و افراد جامعه بر اساس آن، روابط خود را تنظیم می کنند و به این ترتیب شهروندان از حقوق خویش آگاه می شوند (جوادی یگانه و همکاران، 1389، 11). شهروندی4 همانطور که روشن است از مشتقات شهر است. شهروندی را قالب پیشرفته ی شهرنشینی می دانند. به باور برخی کارشناسان، شهرنشینان هنگامی کهبه حقوق یکدیگر احترام گذاشته و به مسئولیت های خویش در قبال شهر و اجتماع عمل نمایند به شهروند ارتقاء یافته اند (انالز5، 2007، 69).
شهروندان به جوامع تعلق دارند و به عنوان گروه هایی از مردم تعریف می شوند که می پذیرند چیز مشترکی دارند. آنچه آنها را متحد می کند ممکن است به طور ساده پذیرش مشروعیت دولتی باشد که در چارچوب آن زندگی می کنند. همچنین یک عنصر مشترک دیگر ممکن است همبستگی موثر و قوی مبتنی بر تاریخ مشترک، قومیت، مذهب و یا هدف مشترک باشد (همتی، 1387، 328).
حقوق شهروندی را می توان از طریق کانال های ارتباطی بسیاری مانند رسانه های تصویری از قبیل تلویزیون آموزش داد. تلویزیون رسانه ای است که با بهره گیری از امکانات فنی و هنری بسیار، محرک ها و دروندادهای متنوعی را در قالب برنامه های گوناگون از جمله برنامه های تبلیغاتی به مخاطبان عرضه می کند. با وجود دیدگاه های مثبت و منفی درباره تأثیر برنامه های تبلیغاتی بر نگرش و رفتار بینندگان، پخش آنها از تلویزیون اجتناب ناپذیر است؛ زیرا دست اندرکاران و مسئولان امور مختلف جامعه به منظور اجرا و پیشبرد برنامه های مورد نظر خود متکی به تبلیغات هستند. از آنجا که تلویزیون رسانه ای فراگیر و پرمخاطب است ابزاری مناسب برای پخش برنامه های تبلیغاتی به شمار می رود (حسینی انجدانی، 1386، 177).
همچنین امروزه هزینه های گزافی توسط شرکت های بزرگ جهانی صرف امور تبلیغاتی می شود. برای مثال هزینه ی تبلیغاتی کشور آمریکا در سال 1997 که مبلغ آن به 129 میلیارد دلار رسید و این رقم در کشور ژاپن 38 میلیارد دلار، در کشور انگلستان 1 میلیارد دلار و در کشور فرانسه 12 میلیارد دلار است (پورکریمی، 1381، 314).
این آمار و ارقام بیانگر این نکته هستند که در عصر ارتباطات، دیگر نحوه و شیوه های تأثیرگذاری بر فکر و اندیشه از نوع تهدید و تطمیع نیست بلکه متخصصان تبلیغات تلاش می کنند تا تبلیغ و اطلاعات را به نحوی تنظیم، تدوین و ارائه کنند که حداکثر برانگیختگی و تحریک پذیری را در مخاطبان ایجاد کنند و سعی می کنند این کار را از طریق مختلف احساسی و عاطفی یا عقلانی و به کارگیری ابزاهایی چون زمان ارائه پیام، جذابیت پیام، شناخت ویژگی های مخاطبان و … انجام دهند تا اطلاعات را در ذهن مخاطبان خود تثبیت کنند.
از میان پیام هایی که رسانه ها می تواند مبلغ آن باشند حقوق شهروندی و احترام به قانون است. در این میان پویانمایی های راهنمایی و رانندگی نمونه ای از تبلیغاتی هستند که نه برای تغییر نگرش مخاطبان در جهت خرید کالا یا استفاده از خدمات و ترویج مصرف گرایی بلکه در جهت تغییر نگرش بینندگان تلویزیون در راستای افزایش آگاهی و جلوگیری از حوادث مخاطره آمیز رانندگی تولید و پخش می شوند. حوادث مخاطره آمیز رانندگی، مسأله ای گریز ناپذیر است که همواره کشورهای جهان با آن مواجه هستند به طوریکه به گزارش سازمان جهانی بهداشت سالانه بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در جهان در سوانح رانندگی کشته می‌شوند. اما نکته قابل توجه این است که در این میان ایران در رده پنجم کشورهای دارای بالاتری میزان مرگ ناشی از تصادفات است.بنابر پیش‌بینی‌های سازمان جهانی بهداشت در صورت عدم اتخاذ تصمیمات مناسب، سوانح جاده‌ای تا سال 2030 میلادی به پنجمین عامل اصلی مرگ و میر تبدیل خواهند شد (حسینی انجدانی، 1386، 177).
اما وقتی صحبت از قوانین رانندگی به میان می‌آید، هیچ یک از کشورها در این زمینه به هم شبیه نیستند و قوانین رانندگی آنها با یکدیگر متفاوت است.از سوی دیگر اینکه شهروندان تا چه میزان به قوانین وضع شده احترام می گذارند و حقوق خود و دیگران را رعایت می نمایند نیز از مسائلی است که همواره این مهم را به چالش کشانده است. سوانح رانندگی در جاده‌های ایران همه ساله باعث مرگ و مصدومیت هزاران نفر شده و میلیاردها دلار هزینه بر اقتصاد کشور تحمیل می‌کنند. به منظور بالا بردن آگاهی عمومی دربارۀ این مساله و روشن تر شدن ابعاد آن پلیس راهنمایی و رانندگی کشور نیز در طی سال های متمادی به انتشار پویانمایی های تبلیغاتی سیاساکتی مبادرت ورزیده است.
پویانمایی های مذکور، درباره چند شخصیت در موقعیتی خاص هستند که اغلب بین این شخصیت ها کشمکشی صورت می گیرد که در اوج داستان شدت گرفته و کم کم از این کشمکش کاسته می شود و در انتها یگانه راه حل پایان دادن به کشمکش، در گرو تغییر نگرش شخصیت ها و باور آوردن به صحبت های پلیس است.از این رو، با توجه به شخصیت های محبوب این سری برنامه ها و موفقیت نسبی آن و از طرفی اهمیت حقوق شهروندی و احترام به قانون در جوامع امروزی، سوال اصلی پژوهش حاضر بررسی میزان توجه برنامه های تبلیغات تلویزیونی پلیس راهنمایی و رانندگی (سری برنامه های سیا ساکتی) با توجه به مولفه های حقوق شهروندیو احترام به قانون خواهد بود.
1 – 3- ضرورت و اهمیت پژوهش
صدا و سیما یکی از عوامل کلیدی توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اجتماعی می باشد و کارآیی آن به خصوص در کشور ما یکی از عوامل موثر در رشد جامعه می باشد (صیفی، 1380، 4). برنامه های تلویزیونی با بایدها و نبایدها، محدودیت ها و آزادی ها و امثال آن بر اذهان عمومی، نگرش ها و طرز فکر مخاطبان اثراتی وصف نکردنی دارد (سعدی پور و علی پور، 1386، 110).

نقش رسانه های جمعی به ویژه تلویزیون در انتقال آموزه های اجتماعی و فرهنگی زندگی جمعی به مخاطبان خود بسیار برجسته است و از جایگاه ویژه ای در بین سایر رسانه های جمعی برخوردار است. این نهاد مخاطب اول سمعی و بصری کشور است و می تواند در اقناع و جهت دهی افکار عمومی، قانون گرایی و قانونمندی و امثال آن به سمت و سوی مورد نظر صاحب نظران، تأثیر به سزایی داشته باشد (بای، 1391). طبق آمارهای بین المللی و همچنین تحقیقات داخلی میزان قانون گرایی در ایران پایین است. مسئولان کشور نیز به بیش از حد بودن قانون گریزی مردم ایران اذعان دارند و آن را به عنوان یک آسیب قلمداد می کنند. دانش آموزان نیز به عنوان یکی از اقشار جامعه از این امر مستثنی نیستند و همواره قانونمندی و عمل به قانون در افراد و به ویژه نوجوانان با توجه به شرایط خاص رشدی و شخصیتی این دوره از اهمیت خاصی برخوردار بوده است (عمرانی، 1386، 3).
از سوی دیگر از دید شهری موضوع حقوق شهروندی، روابط مردم شهر، حقوق و تکالیف آنان در برابر یکدیگر و اصول و هدف ها و وظایف و روش انجام آن از اهمیت ویژ ای برخوردار است. حقوق شهروندی یکی از مهمترین منابعی است که جامعه به فرد به عنوان شخص حقوقی اعطا می کند (اینوکشی و بلاندل6، 2007، 103).در واقع حقوق شهروندی آمیخته ای است از وظایف و مسئولیت های شهروندان در قبال یکدیگر، شهر و دولت یا قوای حاکم و مملکت و همچنین حقوق و امتیازاتی که وظیفه تأمین آن حقوق به عهده مدیران شهری، دولت یا به طور کلی قوای حاکم می باشد (شکری، 1386، 80). به طور کلی شهروندی وضعیتی است که ناشی از عضویت کامل فرد در اجتماع است و کسانی حائز این وضعیتند حقوق و تکالیف یکسان و برابری دارند (لیدت7، 2011، 207 و 208).
از طرفی تلویزیون وظیفه انتشار انواع معرفت و دانش را برعهده دارد، پس به جای دیگر نهادهای آموزشی هم عمل می‌کند. شهروندی و مفاهیم مرتبط با آن نیز از طریق این رسانه به راحتی قابل انتقال است. تلویزیون در یک فضای عمومی فعالیت می کند، یعنی علی الاصول در دسترس همه اعضای جامعه به صورت باز، داوطلبانه و کم هزینه قرار دارند و در مقایسه با سایر نهادهای اجتماعی، بر تعداد بیشتری اثر می‌‌گذارد و زمان بیشتری را به خود اختصاص می‌دهد. تلویزیون به عنوان یکی از مهم ترین رسانه های عصر حاضر، بر الگوهای زندگی روزانه افراد به ویژه نسل جوان تأثیر فراوانی گذارده است، زیرا بسیاری از مردم فعالیت های دیگر را پیرامون برنامه های تلویزیونی معینی تنظیم می کنند و از آن اثر می پذیرند (خوشنویس، 1388، 3).
اگرچه هر فرد یا گروه دنیایی منحصر به فرد از دریافت ها و تجربه ها دارد، اما پیش شرط یک زندگی اجتماعی سازمان یافته، درجه ای از وحدت در ادراک واقعیت است و رسانه ها و بالأخص تلویزیون، شاید بیش از دیگر نهادها، به طور روزمره و مستمر به چنین امر خطیری مدد می رساند و اگرچه ممکن است تأثیر آنها بسیار تدریجی بوده و آگاهانه احساس نشود اما امر مسلم این است که همگامی نهادهای مذکور در افزایش رشد و تعالی اقشار جامعه موثر خواهد بود. در واقع رسانه ها در رواج مولفه های حقوق شهروندی و احترام به قانون نقش بسزایی دارند. پس بنابراین با توجه به اهمیت تبلیغات و نقش تأثیرگذار تلویزیون بر تمامی اعضای جامعه و به ویژه نسل‌های کنونیاز این رو ضروی به نظر می رسد تا اهم برنامه های تبلیغات تلویزیونی پلیس راهنمایی و رانندگی (سری برنامه های سیاساکتی) مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد تا میزان توجه به مولفه های مورد نظر در پژوهش حاضر مورد واکاوی قرار گیرد. نتایج این پژوهش می تواند در افزایش آگاهی و بصیرت مسئولین و دست اندرکاران مربوطه در خصوص توجه به تهیه و تولید برنامه های سازنده در زمینه های مورد نیاز جامعه و از جمله آنها حقوق شهروندی و احترام به قانون موثر واقع شود.
1 – 4 – اهداف پژوهش
1- تعیینفراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به امنیت فردی در برنامه های مورد مطالعه
2- تعیینفراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به امنیت اجتماعی در برنامه های مورد مطالعه
3- تعیینفراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به مسئولیت های فردی در جامعه در برنامه های مورد مطالعه
4- تعیینفراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به مسئولیت های اجتماعی در برنامه های مورد مطالعه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

5- تعیینفراوانی پیام های مرتبط با احترام به قانون در برنامه های مورد مطالعه
1 –5 – سوال های پژوهش
1- فراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به امنیت فردی در برنامه های مورد مطالعه به چه میزان است؟
2- فراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به امنیت اجتماعی در برنامه های مورد مطالعه به چه میزان است؟
3- فراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به مسئولیت های فردی در برنامه های مورد مطالعه به چه میزان است؟
4- فراوانی پیام های مرتبط با حقوق شهروندی با توجه به مسئولیت های اجتماعی در برنامه های مورد مطالعه به چه میزان است؟
5- فراوانی پیام های مرتبط با احترام به قانوندر برنامه های مورد مطالعهبه چه میزان است؟
1 –6 – تعاریف متغیرهای پژوهش
1-6-1تعاریف مفهومی
حقوق شهروندی، حقوق شهروندی آمیخته ای است از وظایف و مسئولیت های شهروندان در قبال یکدیگر، شهر و دولت یا قوای حاکم و مملکت و همچنین حقوق و امتیازاتی که وظیفه تأمین آن حقوق به عهده مدیران شهری، دولت یا به طور کلی قوای حاکم می باشد. به مجموعه این حقوق و مسئولیت ها، حقوق شهروندی اطلاق می شود (شکری، 1386، 80).
احترام به قانون، احترام به قانون در جامعه به معنای پذیرش منطق قانون است، بدین معنا که هر رفتار و فعالیتی بتواند به شکل قانونی انجام شود. این امر به معنای ایستایی قانون نیست، بلکه مستلزم آن است که در هر مقطع از پویایی و تحرک جامعه و به تناسب آن، انسان ها قانون مدار و قانون پذیر باشند و این قانون پذیری رفتارها و فعالیت های آنان جلوه کند (دانایی فرد و همکاران، 1389، 11).
1-6-2 – تعاریف عملیاتی
حقوق شهروندی، در پژوهش حاضر حقوق شهروندی عبارت است از مولفه های مربوط به مسئولیت های فردی و اجتماعی که در برنامه های سیاساکتی وجود دارد.
احترام به قانون، در پژوهش حاضر احترام به قانون عبارت است از مولفه های مربوط به احترام به قانون که در برنامه های سیاساکتی وجود دارد.
فصل دومادبیات نظری و پیشینه پژوهش
2 -1- مقدمه
صدا و سیما را می توان به عنوان یک بنگاه بزرگ تولیدی با بخش ها، واحدها و زیرواحدهای متعددی در نظر گرفت که تنوع تولیدی اش از مهم ترین مشخصات آن است. علت این تنوع، گوناگونی مشتریان و سلیقه های هر یک از آنان است. البته در معدود زیر واحدهایی می توان انتظار مشتریان خاص با سلیقه هایی نسبتاً مشخص را داشت ولی در اکثر بخش ها چنین نیست. بافت خاص قومی، زبانی، فرهنگی و مذهبی کشور ایران چنین تنوعی را در مشتریان ایجاد کرده است. از طرفی کالای تولیدی بنگاه نیز با کالاهای معمولی تجاری متفاوت است. محصولات تولیدی دارای ماهیت خرید و فروش نبوده و معادلات معمول تجاری و اقتصادی در مورد تولید در مورد آنها صادق نیست. صدا و سیما یکی از عوامل کلیدی توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اجتماعی می باشد و کارآیی آن به خصوص در کشور ما یکی از عوامل موثر در رشد جامعه می باشد (صیفی، 1380،12).
امروزه با پیشرفت ارتباطات، جوامع دستخوش تغییرات بسیاری شده اند. رسانه های همگانی مانند تلویزیون در سطح جامعه جایگاهی را اشغال کرده اند که از آن جایگاه به طور فزاینده چه در سطح ملی و چه بین المللی مطرح شده اند. از آنجا که آموزش و فرهنگ از طریق رسانه های جمعی جریان می یابد، اشکال متفاوت زندگی نیز توسعه پیدا می کنند. در این رابطه می توان گفت رسانه ها بر شیوه های زندگی و سلیقه های عمومی در جامعه تأثیر می گذارند. در حال حاضر به دلیل اهمیت رسانه های جمعی، بیش از هر زمان دیگری این حوزه تحت بررسی و مطالعه دقیق و منظم قرار گرفته است. از چند دهه قبل به موضوع ارتباطات به ویژه ارتباطات جمعی توجه بیشتری شده و به رابطه رسانه ها با جامعه و تأثیرات اجتماعی و تعامل آنها تأکید بیشتری صورت گرفته است. با گسترش ارتباطات و وسایل ارتباطی، بشر هر روز بیش از پیش به اهمیت استفاده از آنها در زندگی انسان ها افزوده می شود. اطلاعات بیشتر یعنی قدرت بیشتر. بنابراین افراد برای ادامه حیات نیاز بیشتری به داشتن اطلاعات گسترده تر دارند. رسانه ها مخصوصاً تلویزیون از وزنی بالا در اوقات فراغت آدمیان برخوردار هستند (خوشنویس، 1389، 2).
رسانه تلویزیون تغییرات مهمی را در سیاست، آموزش، بازاریابی، اخبار، فرهنگ توده، زندگی اجتماعی و خانوادگی ایجاد کرده است. امروزه تماشای تلویزیون جزء انکارناپذیری از زندگی افراد است و به عنوان منبعی از اخبار باور کردنی، اطلاعات و تعلیمات مهم، آگاهی های دقیق اجتماعی، سرگرمی لذتبخش و همراهی آرامش بخش پذیرفته شده است؛ به همین دلیل اغلب مردم حتی نمی توانند تصور کنند که بدون تلویزیون زندگی چگونه خواهد بود (زنجانی و قرهی، 1390، 42).
2 – 2 – اهمیت رسانه
رسانه ها در شرایط کنونی یکی از مهمترین دستاوردهای پیشرفت بشری و یکی از با ارزشترین وسیله آگاهی رسانی همگانی هستند که پیوسته و با سرعت سر سام آوری به دلیل جایگاه و اهمیت کلیدی و طبق نیازمندی متقاضیان در حال گسترش و فراگیری اند و همین اهمیت رسانه ها را بس که در پرتو آگاهی دهی آنها موانع جغرافیایی و تا حدودی سیاسی و فرهنگی از میان برداشته شده و زمین با پهنا و وسعت زیاد همواری و ناهمواریهایش و میلیادها نفوس بوسیله رسانه ها با هم مرتبط شده اند و به سهولت میتوانند از مناطقی دور دست معلومات و اطلاعات مورد نیاز خود را بدست بیاورند و به تعبیر همگانی جهان به دهکده کوچکی توسط و در شعاع وجود رسانه ها قرار گرفته است. رسانه ها، عامل و سازمانهایی هستند که ارتباطات، ایده ها و اطلاعات و تصاویر دنیای ما را می رسانند. رسانه ها، تار و پود نمادین زندگی اجتماعی ما را تشکیل می دهند. در دنیای امروزی، جایگاه رسانه، تنویر افکار عمومی و ایجاد فضاهای مناسب برای گفتگو و برخورد سالم و سازنده نظرات وچندین نقش اساسی دیگر می باشد (بای، 1391، 17).
رسانه ها، حکم آینه را ندارند؛ بلکه نقش نورافکن را بازی می کنند. رسانه ها نقش بالقوه معناداری در شکل گیری ادراک و افکار بازی می کنند. رسانه ها، تکثیر کنندگان شخصیت متحرک و قالب ذهنی متناسب با آن می باشند.
افکار عمومی نیز از نظام برخوردار است و رسانه ها در شکل دهی افکار عمومی نقش اساسی دارند. افکار عمومی دارای ساختار ارتباطی است که رهبران فکری نقش اساسی در شکل گیری آن دارند. در ایران، تلویزیون و رادیو بعنوان دو رسانۀ اصلی و دولتی، نقش اساسی را در توسعه کشور ایفا می نمایند. اگر بپذیریم که “هدف و وسیلۀ توسعه انسان است” و نیازمند تغییرات و تحولات اساسی است ، رسانه ها نقش اساسی را در توسعه کشور بازی می نمایند. چشم انداز توسعه که نگرش سیستماتیک به تغییرات مطلوب اقتصادی – اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور است، مبتنی بر آرمانها و ایده آلهایی است که در افق 20 ساله تنظیم شده و برآیندی از سیاستهای کلی نظام است که بایستی در قالب چهار برنامۀ میان مدت توسعه ای محقق شود. این سند که جامع و کلی است بایستی در طول چهار برنامه عملیاتی و در عرض 20 سال به نقطۀ مطلوب خویش برسد.رسانه ها که بسترساز توسعۀ کشورند و “توسعه که بستر فاهمه است” بایستی در قالب نقش های متفاوت اهداف کلان توسعه ای کشور را محقق سازند.
رسانه ها بایستی در قالب راهبرد، در راستای چشم انداز توسعه،اولویت گذاری شوند تا با شناخت نیازهای عصری، بازسازی نظم و ایجاد نظم نوین در جامعه، توجه به انباشت سرمایه، ترویج کار و اخلاق کار، توجه به سازمانهای مغز بنیادین، توجه به دگرگونیهای بنیادین فرهنگ، توان ایجاد تنوع اجتماعی را در دستور کار خویش قرار دهند تا بتوانیم شاهد بالندگی و آفرینش فرهنگی در منطقه باشیم(خوشنویس، 1388،12).
2 – 3- آموزش در رسانه
رسانه ها و به ویژه تلویزیون در شکل دادن به عقاید نگرش ها و رفتار، تأثیرات اساسی دارند. جرج گرنبر8 مبدع تئوری پرورش (آموزش) معتقد است که باید به فهم جنبه های تمایز تأثیرات تلویزیون نائل شد. این جنبه ها شامل در معرض قرار گرفتن گستره، طولانی مدت و مشترک عامه های وسیع و ناهمگنی است که در معرض تولید و توزیع توده ای پیام های رسانه قرار دارند. فرض اصلی این تئوری این است که بین ساعات تماشای تلویزیون بر واقعیت پنداری در برنامه های تلویزیونی ارتباط مستقیم وجود دارد. یعنی بینندگانی که ساعات زیادی را در روز به تماشای تلویزیونی می نشیند اطلاعات و ایده هایی را آموزش دیده، آنها زا طبقه بندی کرده و تحت تأثیر در معرض رسانه بودن چیزی را تولید می کنند که پرورش نامیده می شود (سروین و تانکارد9، 1992، 89).
این مدل با نشان دادن یک رابطه مثبت میان تماشای تلویزیون و آموزش و پذیرش باورهای اجتماعی در جهت پیام های نمایش داده شده در تلویزیون تأئید می شود.
گرنبر معتقد است درس هایی که ما از دوران کودکی از تلویزیون می آموزیم احتمالاً پایه هایی برای جهان بینی وسیع تر می گردند. تلویزیون منبع معناداری از ارزش های عمومی، عقاید قالبی، ایدئولوژی و عقاید و دیدگاه هاست (شرام، 1996، 484).
2 – 4- تلویزیون و نقش آن در افکار عمومی
افکار عمومی به عقیده کولی، حاصل جمع قضاوتهای فردی اکثریت نیست. بلکه قضاوت تبلور یافته همه اشخاص مستقل، جدا از تعلق آنها به اکثریت یا اقلیت است. یعنی حاصل جمع ساده افراد جدا از هم نیست. بلکه یک سازمان یک محصول همکاری مبتنی برارتباط و تاثیر متقابل است. نظام افکار عمومی عبارتی است که مک آیور10 مطرح کرد. به عقیده او تشخیص سه بعد در افکار عمومی ضروری است. اولاً تشابه نظرها که همان اطلاعاتی است که نظر سنجی های جدید بدست می دهد. ثانیاً ساختار ارتباطی است که به مجموع موضوعاتی از نوع جامعه شناسی افکار عمومی بر می گردد. ثالثاً زمینه وفاق یعنی همان نقطه ای که پژوهشگران در گذشته بر سر آن اختلاف داشته اند (لازار، 1999، ترجمه کتبی، 1380، 73).
چند مشخصه اصلی افکار عمومی را می توان چنین نام برد:
1- افکار عمومی شامل رفتارهایی است که از جانب عده زیادی از افراد به زبان آورده می شود.
2- به موضوعی مربوط می شود که مد نظر همه قرار دارد.
3- این موضوع برای همه از اهمیت برخوردار است.
4- افکار عمومی اغلب با نیت مشارکت توام است.
5- این رفتارهای مشترک آن قدر قدرت دارند که برای رسیدن احتمالی به مقصود موثر واقع شوند.
6- افکار عمومی به وسیله ی مجاری مختلف اجتماعی ابراز می شود.
7- افکار عمومی یک ساخته اجتماعی است
هر اندیشه ای در باب ماهیت و نقش افکار عمومی مستلزم تحلیل رسانه هاست. از این رو مطالعاتی که سعی دارند رابطه نزدیک بین اخبار رسانه ای و تشکیل افکار عمومی را نشان دهند، بسیار فراوانند.
رهبران فکری نقش اساسی در شکل گیری افکار عمومی دارند. رهبران فکری کسانی هستند که با تماس های شخصی روزمره و انجام بحث بر سر نظر و تصمیم اشخاص در مورد تعدادی قضایا تاثیر می گذارند.
ارتباط جمعی و افکار عمومی رابطه تنگاتنگی دارند. امروز هیچ کس انکار نمی کند که رسانه ها در شکل گیری افکار عمومی دخالت دارند (همان منبع).
2 –5 – پلیس و امنیت
امنیت انسانی بعد جدیدی از امنیت است که در یکی دو دهه اخیر وارد ادبیات گفتمان سیاسی و حقوقی شده است. اغلب امنیت انسانی را در برابر امنیت ملی بکار می برند. در دیدگاه سنتی از امنیت، دولت ها موضوع اصلی امنیت را تشکیل می دادند اما به مرور با تکیه بر مسائل حقوق بشری، رویکردهای جدیدی در حوزه امنیت خودنمایی کرد که به رسمیت شناختن و پاسداری از امنیت انسانی نیز از جمله این رویکردهای نو به شمار می رود.
دو پاسخ متفاوت در برابر جرم و ناامنی و سایر تهدیدات علیه امنیت انسانی وجود دارد. راهکار اول واکنش و سرکوبی است و راهکار دوم پیشگیری است. اما تجربیات متعدد بشری و آمارها و مستندات موجود بالاتر بودن اثربخشی پیشگیری را در مقایسه با سرکوبی نشان می دهد.
در این میان وظیفه استقرار نظم و امنیت و تأمین آسایش عمومی و فردی و پاسداری از دستاوردهای انقلاب اسلامی را پلیس بر عهده دارد. امنیت انسانی با حوزه های هفت گانه مرتبط با آن، نیز بالطبع در مأموریت نیروی انتظامی قرار می گیرد زیرا استقرار نظم و امنیت و تأمین آسایش فردی و عمومی از ملزومات امنیت انسانی هستند و به عنوان مبنا و پایه آن به شمار می روند (محمدنسل، 1387، 371).
در واقع تلویزیون فراگیرترین رسانه پنج دهه اخیر است و در هر کشور رسانه جریان اصلی شمرده می شود و اغلب یا وابسته به دولت ها و یا در اختیار کمپانی های بزرگ قطب های سیاسی و اقتصادی کشورها می باشد. از این رو در فصل حاضر به بررسی نظریه های مرتبط با پژوهشنگاهی اجمالی خواهیم داشت و در ادامه به بررسی برخی از پژوهش های انجام شده در این زمینه اشاره خواهیم کرد.
2 -6- بخش اول،ادبیات نظری پژوهش
در این بخش ابتدا به بررسی نظریه های پیرامون متغیرهای پژوهش پرداخته و سپس به تعدادی از پژوهش های پیشین خواهیم پرداخت.
2-6-1- نظریه‌های اثرات رسانه‌ها
نخستین نظریه‌ای که پیرامون دامنه تأثیرات رسانه‌های عمومی فرمول‌بندی شده است “نظریه گلوله11” است، که از آن با اسامی دیگری، نظیر، نظریه سوزن تزریقی یا نظریه کمربند انتقال، نیز یاد می‌شود. بانیان ‌این نظریه بر‌این باورند که، پیام‌های ارتباط جمعی بر همه مخاطبانی که در معرض آنها قرار می‌گیرند تأثیرات قوی و کمابیش یکسانی دارند (سورین و تانکارد12، 1992، 33).
با وجود‌ این، برخی شواهد پژوهشی (برای مثال کاتز13، 1998)، نشان داده‌اند که آدمی موجودی انتخابگر و پردازش‌کننده اطلاعات، و برخوردار از عقل سلیم است. از همین روی به باور آنان، دامنه تأثیر رسانه‌ها بر او محدود است. یا به تعبیر روان‌شناسان (برای مثال بارن14، 2001)، آدمی بر اساس تجارب گذشته و نظام باورهای خود، تصمیم می‌گیرد که «خود را در معرض چه نوع اطلاعاتی قرار دهد». از همین روی، او رسانه‌ای را برمی‌گزیند که پیام‌ها و اطلاعات منتشره از طریق آن با نظام باورهای او همخوانی بیشتری داشته باشد.
در تقابل با دیدگاه گلوله، دیدگاه نظری دیگری فرمول‌بندی و ارائه شده است که از آن تحت عنوان “تأثیرات محدود رسانه‌ها15” یاد می‌شود. ژوزف کلاپر16 (1960) در اثری تحت عنوان “تأثیرات ارتباط جمعی” به تشریح‌ این الگوی نظری پرداخته است. به باور کلاپر، نخست، وسایل ارتباط جمعی به صورت مستقیم بر مخاطبان تأثیر نمی‌گذارند، بلکه تأثیرات خود را از طریق عوامل واسطه‌ای بر جای می‌نهند. دوم، عوامل واسطه‌ای رسانه را به یک عامل ثانویه و نه یک عامل علّی، تبدیل می‌سازند. بر اساس نظر متولیان دیدگاه “تأثیرات محدود”، رسانه‌ها تأثیراتی ناچیز بر مخاطبان خود بر جای می‌گذارند. چنین تأثیرات محدودی نیز زمانی آشکار خواهد شد که مخاطبان خواهان آن باشند(به نقل از مک‌کوایل، 2006، 342).
2 -6- 1 –1- رسانه و تغییر الگوهای رفتاری
تأثیر رسانه های جمعی در زندگی روزانه ی شهروندان، محدود به تقویت یا تغییر نگرش ها و رفتارها نیست، بلکه می تواند منجر به کسب ارزش ها و نگرش ها و الگوهای رفتاری شود که از آن به آثار اجتماعی رسانه ها تعبیر می کنند. یکی از نظریه های مربوط به آثار اجتماعی رسانه ها، نظریه ی یادگیری اجتماعیِ17 آلبرت باندورا18 (1986) است که به طور ویژه با ارتباط جمعی در ارتباط است. بر اساس این نظریه، انسان ها بیشتر آن چه را که برای راهنمایی و عمل در زندگی نیاز دارند، صرفاً از تجربه و مشاهده ی مستقیم یاد نمی گیرند، بلکه عمده ی آن ها به طور غیرمستقیم و به ویژه از طریق رسانه های جمعی آموخته می شود.
بندورا می‌گوید عوامل شخصی (نظیر باورها، انتظارات و نگرش‌ها)، رویدادهای محیطی(فیزیکی و اجتماعی) و رفتارهای(عملی و کلامی) فرد با یکدیگر تأثیر متقابل دارند و هیچ یک از این سه جزء را نمی‌توان جدا از یکدیگر به عنوان تعیین‌کننده رفتار انسان به حساب آورد. وی این تعامل سه‌جانبه را تعیین‌گری متقابل نامیده است. یعنی رویدادهای محیطی بر رفتار تأثیر می‌گذارد، رفتار محیط را تحت تأثیر قرار می‌دهد و عوامل شخصی بر رفتار اثر می‌گذارد و برعکس(اولسون، 2004، 138).
به طور کلی نظریه بندورا به عنوان نظریه یادگیری شناختی – اجتماعی معروف است. در تصویر که در ذیل آمده دلالت های اجتماعی و شناختی نظریه وی مطرح شده است
شکل 2 – 1
(به نقل از جاویدی کلاته جعفرآبادی و همکاران، 1390، 235)
ادعای اصلی باندورا این است که بیشتر رفتارهای آدمی به صورت مشاهده ی رفتار دیگران و از طریق الگوبرداری یاد گرفته می شود.نظریه ی یادگیری اجتماعی به طور گسترده ای برای مطالعه ی تأثیر رسانه ها بر خشونت مورد استفاده قرار می گیرد. نظریه ی یادگیری اجتماعی پرخاشگری را نتیجه ی تماشای برنامه های خشونت آمیز می داند که به عنوان یک رفتار، آموخته و عمل می شود(مهدیزاده، 1389، 111).
نظریه ی یادگیری اجتماعی معتقد است که فرد از طریق مطالعه و مشاهده ی نمونه های رسانه ای، رفتارهای مناسب را فرا می گیرد، یعنی در واقع می فهمد کدام دسته از رفتارها پاداش می گیرند و کدام یک کیفر می بینند. از این طریق، مخاطبان می کوشند در زندگی واقعی پاداش بگیرند و بنابراین به تقلید و الگوبرداری از نمونه های رسانه ای گرایش پیدا می کنند.
چهار فرایند اصلی یادگیری اجتماعی در الگوی باندورا عبارتند از،
– توجه19
– حفظ و یادآوری20،
– تولید21(عملی)
– انگیزش22

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید