Journal of Information Technology Management د ناوری اطلاعات
دانشكدة مديريت دانشگاه تهران دورة 8، شمارة 1 بهـار 1395 ص. 194- 177

ارائة مدل استراتژيك براي توسعة بانكداري الكترونيك در بانك هاي
تجاري ايران
مسعود كيماسي1، سارا رمضاني2
چكيده: هدف از اين پژوهش، ارائة مدل اسـتراتژيك بـراي توسـعة بانكـداري الكترونيـك دربانك هاي تجاري ايران است. از اين رو در اين پژوهش تلاش شده است ضمن بررسي عوامـلمحيطي و سازماني بانكهاي تجاري كشور (ملت، ملـي، صـادرات، تجـارت، پارسـيان، سـامان،اقتصاد نوين و كارآفرين) در قالب مدل، اثـر ايـن عوامـل بـر توسـعة بانكـداري الكترونيـك دربانك هاي تجاري كشور بررسي و تحليل شود. اين مدل به كمك مصاحبه و ابزار پرسشنامه، بـهروش پيمايشي روي نمونة آماري 287 نفره، متشكل از مديران و كارشناسان واحـدهاي مـرتبطبه بانكداري الكترونيك در بانكهاي تجاري كشور آزمايش شد. براي تجزيه وتحليـل دادههـا وبررسي روابط بين متغيرها از نرمافزار LISREL ،SPSS و مـدل معـادلات سـاختاري اسـتفادهشد. نتايج پژوهش گوياي آن است كه در بعد عوامل سازماني؛ مديريت ارشد و منابع انساني، در بعد عوامل كلان؛ محيط اجتماعي و فرهنگي و در بعد عوامل محيطـ ي خـرد مشـتريان و فشـاررقابتي بيشترين تأثير را در توسعة بانكداري الكترونيك دارند.

واژه هاي كليدي: آمادگي بيروني، آمادگي دروني، بانكداري الكترونيك.

استاديار مديريت بازرگاني، دانشكدة مديريت، دانشگاه تهران، تهران، ايران
كارشناس ارشد مديريت بازرگاني، گرايش بازاريابي بينالملل، دانشگاه تهران، تهران، ايران

تاريخ دريافت مقاله: 23/06/1393 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 12/09/1394 نويسندة مسئول مقاله: مسعود كيماسي E-mail: keimasi@ut.ac.ir
مقدمه
صنعت بانكداري و مالي به صـورت بـاور نكردنـي در حـال تغييـر اسـت. ايـن صـنعت بـه كمـك پيشرفت هاي فناوري اطلاعات خود را قدرتمند ساخته است (هلنـد و وسـت وود، 2001). از دهـة هشتاد ميلادي، بانكداري تجاري از طريق محصولات و خدمات فزايندة مبتني بر فناوري، به طور مستمر اقدام به نوآوريهاي بي شماري نظير خودپردازهاي چند منظوره، بانكـداري تلفنـي، انتقـالالكترونيك وجوه و كارت هاي الكترونيكي كرده است. طي دهة اخيـر، اينترنـت بـهوضـوح تـأثيرشايان توجه و حائز اهميتي را در ارائة خدمات الكترونيك و ايجـاد كانـال ارتبـاطي كـاملاً جديـدداشته است. در عصر اينترنت، توسعة بانكداري تجاري در فضايي مجازي، پيشرفت بديهي را بـهارمغان خواهد آورد (ليائو و چوانگ، 2003).
بانك ها بايد بهمنظور توسعة بانكـداري الكترونيـك، درك درسـتي از موانـع و محـرك هـاي درونسازماني و برونسازماني ب هدست آورند. بدون دستيابي به اين ميزان از درك، تلاش هايي كه صرف تغيير سيستم سنتي به نظام بانكداري الكترونيك ميشود، محكوم به شكست خواهند شـد .
بانكهايي كه به درك درستي از عوامل محيطي و سازماني مؤثر بر بانكداري الكترونيـك دسـتيابند، بيش از ديگران ميتوانند در بـارة چگـونگي تبـديل نظـام بانكـداري خـود بـه بانـك هـايالكترونيك و بهره برداري از آن به منظور پا برجا ماندن در اقتصاد نوين، تصميم آگاهانهاي بگيرنـد (سوثارد و سيائو، 2004).
در قسمت 4 بند ج مادة 10 قانون برنامة توسعة چهارم كشور چنين آمده است: »دولت مكلف است از سال اول برنامة چهارم، نسبت به برقـراري نظـام بانكـداري الكترونيكـي و پيـادهسـازيرويه هاي تبادل پول و خدمات بانكي الكترونيكي ملي و بينالمللي در كليـة بانـك هـاي كشـور وبراي همة مشتريان اقدام كند«.
با اين حال بررسي وضـعيت بانكـداري الكترونيـك در كشـورمان نشـان مـي دهـد بانكـداريالكترونيك بخش اندكي از فعاليتهاي بـانكي را بـه خـود اختصـاص داده اسـت. بررسـي تعـدادكارت هاي صادر شده، دستگاه هاي خـودپرداز، تـراكنشهـاي صـورت پذيرفتـه از طريـق اينترنـتبيان كنندة ضعف بانكداري الكترونيك در ايران است. سؤالي كه در اينجا مطرح مي شود اين است كه چه عواملي بر توسعة بانكداري الكترونيك اثر گذارند؟ آيا ريشة اين عوامل را بايـد در خـارج ازبانك ها جست وجو كرد؟ به بياني ديگر، چقدر زيرسـاختهـاي تكنولـوژيكي، قـانوني، فرهنگـي واجتماعي بر توسعة بانكداري الكترونيك تأثيرگذارند ؟ چقدر عوامل داخلـي بانـك ماننـد مـديريت ارشد بانك، كاركنان، موضوعات ساختاري و عواملي از اين دست بر توسعة بانكداري الكترونيـكتأثيرگذارند؟
از اين رو در ايـن پـژوهش كـه هـدف آن ارائـة مـدل اسـتراتژيك بـراي توسـعة بانكـداريالكترونيك در بانك هاي تجاري كشور (ملت، ملي، صادرات، تجـارت، پارسـيان، سـامان، اقتصـادنوين و كارآفرين) است، تلاش شده است ضمن بررسي عوامل محيطـي و سـازماني بانـك هـايتجاري كشور در قالب مدل، اثر اين عوامل بر توسعة بانكداري الكترونيك در بانك هـاي تجـاريكشور بررسي و تحليل شود تا بتوان از خلال اين بررسي ها، راهكارهايي براي توسـعة بانكـ داري الكترونيك ارائه كرد.
پيشينة پژوهش
با مروري بر پژوهش هاي پيشين مي توان دريافت كه توسعة بانكداري الكترونيك ريشه در عناصر متعددي دارد. كشتري (2007) مدلي در زمينة عوامل مؤثر بـر گسـترش تجـارت الكترونيـك دركشورهاي در حال توسعه ارائه كرده است. براساس ايـن مـدل، موضـوعات اقتصـادي، سياسـي ـ اجتماعي و شناختي، موانع گسترش تجارت الكترونيك در كشورهاي در حال توسعه معرفي شـدهاست. همچنين در اين پژوهش ويژگي هاي مـدل هـاي كسـب و كـار الكترونيكـي كـه مـي توانـد به صورت موفق در كشورهاي در حال توسعه استفاده شود، بررسي شده است.
اسكات موتن (1995) در پژوهشي به بررسي عوامل مؤثر بـر پـذيرش فنـاوري اطلاعـات ازسوي سازمان ها پرداخته است. براساس نتايج اين پژوهش، سازمان را مـيتـوان متشـكل از پـنججزء مرتبط به هم شامل فرايندهاي مديريتي، ساختار، راهبرد، فناوري و افراد و نقش ها، دانسـت. به واسطة ارتباط نزديك و به هم پيوستة اين اجزا ، تغيير در يكي، نيازمند تغيير در ساير اجزاست. از اين رو پذيرش فناوري اطلاعات و حركت به سـمت كسـبو كـار الكترونيـك ايجـاب مـي كنـد،تغييرات ضروري به صورت هماهنگ در ابعاد پنجگانه ايجاد شود. در ادامه چن و چينـگ براسـاس
مدلي كه اسكات ارائه كرد، مدلي ارائه كرده اند كه در آن پيشنهادهايي براي گـذر از كسـب و كـارسنتي به كسبو كار الكترونيكي ارائه شده اسـت . ايـن دو پيشـنهاد مـي كننـد سـازمان اول بايـدراهبردها و فناوري هاي خود را تغيير دهد و اين دو، فرايندهاي مديريتي، ساختار، افراد و نقشهـارا تعيين مي كند (پاويس، 2007).
پين سوپاپ و والكر (2005) در پژوهشي كه در سه شركت بزرگ استراليايي اجرا كردنـد، بـهبررسي عوامل اثرگذار بر گسترش فناوري اطلاعات و ارتباطات پرداختند. بر اين اساس 11 مؤلفه در قالب چهار گروه مرتبط به هم (مديريت، فرد، فناوري و محيط كار) معرفي شد. اين 11 مؤلفـهعبارت اند از: توسعة حرفه اي و حمايت فني؛ وضوح منافع استفاده ؛ ويژگي هاي افراد حمايت كننده؛ ويژگي هاي تكنولوژي حمايت كننده؛ سازمان و سرپرست حمايت كننده؛ محـيط بـاز بـراي بحـث؛ كمك همتايان ؛ احساس مثبت از كاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات؛ احسـاس منفـي از كـاربردفناوري اطلاعات و ارتباطات ؛ پاداش هاي حمايتي و نااميدي نسبت به استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات. اين پژوهش نشان مي دهد سه مورد آخر اثر كمي بر گسـترش فنـاوري اطلاعـات وارتباطات دارند.
دامين پاور (2005) نيز به بررسي اهميـت نسـبي محـرك هـاي عملكـرد فنـاوري اطلاعـاتپرداخته است. براساس نتايج اين پژوهش، تجارت الكترونيك به بهبـود عملكـرد بـين بنگـاهي 1 كمك مي كند، اما اين بهبود بيش از آنكه متأثر از خود فناوري باشد، تـابع فراينـد فرمولـه كـردنراهبرد و قابليت هاي سازماني است.
نتايج پژوهش ديگري كه در داخل كشور با هدف شناسايي موانع و چالشهاي توسعه و بهبود بانكداري الكترونيك در بانك پارسيان صورت گرفته است نشان مـيدهـد در رتبـهبنـدي موانـعتوسعه و بهبود بانكداري الكترونيك، عوامل سازماني در ردة اول، عوامل تكنولوژيكي در ردة دوم، عوامل مديريتي در ردة سوم و عوامل هزينه اي در ردة چهارم قرار دارد (اميني، 1385).
همچنـين بيـاتي (1384) در پژوهشـي اشـاره كـرد بـ همنظـور توسـعة اثـربخش بانكـداري الكترونيكي، بهره مندي از چارچوبي بهمنظور درك مفهـوم الكترونيكـي شـدن بـراي هـر يـك ازفرايندهاي بانكداري و بررسي وضعيت اين فرايندها از نظر ميزان الكترونيك شدن ضروري است.
از اين رو در اين پژوهش چارچوبي ارائه شده اسـت كـه بتـوان بـه كمـك آن وضـعيت فعلـيفرايندهاي بانكداري از نظر الكترونيكي شدن را سنجيد و حد مطلوب آن را تعيين كـرد. پـژوهش خدمات ارائهشده به مشتريان را با رويكرد فرايندي بررسي مي كند و سپس بـه ارزيـابي وضـعيتاين فرايندها را از نظر ميزان بلوغ الكترونيكي ميپردازد.
از سوي ديگر فراهم بودن زيرساختها در كشور از جمله الزامات توسعة بانكـداري الكترونيـك بهشمار مي رود. در اين خصوص نيز مطالعات مختلفي صورت پذيرفته است، بهويژه در سال هـاي اخير مدل هايي درخصوص سنجش آمادگي الكترونيكي كشورها از سوي سـازمانهـا و نهادهـايمختلف ارائه شده است. يكي از مدل هايي كه از طريق آن آمادگي الكترونيك كشورها را بررسـي ميكنند، مدلي است كه ايي. آي. يو.2 از آن استفاده ميكند. در اين روش درجة آمادگي كشـور ازطريـق 89 ش اخص در قال ب 6 مؤلفـه (اتص ال؛ مح يط كس بو كـار؛ پ ذيرش كس ب و ك ار و مصرف كنندگان؛ محيط قانوني، خدمات حمايتي ؛ زيرساختهاي فرهنگي و اجتماعي) اندازه گيري مي شود (موچولا و براكل، 2006).
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Business- to- Business
Economist Intelligence Unit (EIU)
با مروري بر پژوهش هاي پيشين مي توان دريافـت كـه برخـي از متغيرهـا در پـژوهش هـاييادشده ناظر بر بيرون از سازمان است (شاها و صـديقي، 2006؛ لافـرت و لـي، 2005؛ مكـاي وجمينو، 2004 ؛ كشتري، 2007) و برخي نيز نـاظر بـر درون سـازمان (آكينسـي، 2004؛ اسـكاتموتن، 2007؛ پين سوپاپ و والكر، 2005)، اما پژوهشي كـه در آن هـم زمـان بـه هـر دوي ايـنموضوعات توجه كرده باشد، اندك (آن هم بهصورت ضعيف) است.
بررسي ادبيات پژوهش نشان مي دهد توسعة تجارت/ بانكداري الكترونيك در عوامـل درون وبرون سازماني ريشه دارد.
عمدة پژوهش هاي صورت گرفته بر تجارت الكترونيك تأكيـد دارنـد و در خصـوص بانكـداري الكترونيك پژوهش هاي پراكنده اي انجام شده است. از سوي ديگر سازمان ها در توسعة تجـارت/ بانكداري الكترونيك به يك اندازه موفق نبوده اند. مشكل ديگري كه در پـژوهش هـا وجـود دارد،به كار نگرفتن رويكرد استراتژيك است. به بيان ديگر پژوهش هـاي پيشـين بـهصـورت مجـزا بـه مسائل برون سازماني و درون سازماني توجه داشته اند. رويكرد استراتژيك كه به بررسي هـم زمـاناين عوامل و تأثيرات آنها بر يكديگر مي پردازد، رويكرد جامع تري است كه در اين پژوهش به آن توجه مي شود. ضمن اينكه كانون تحليل در اين پژوهش بانكداري الكترونيك است و نه تجـارتالكترونيك. از اين رو سياستهاي پيشنهادي براساس نتايج اين پژوهش قابليت كاربرد بيشـتري براي سياست گذاران و مديران ارشد بانك هاي تجاري كشور بـه همـراه خواهـد داشـت. بـر ايـناساس مدل پژوهش در قالب شكل 1 ارائه شده است. مدل پـژوهش تـأثيرات هـم زمـان محـيطبيروني و دروني سازمان را مطالعه مي كند و بيان كنندة آن است كه محيط بيروني و دروني به طور مشترك بر توسعة بانكداري الكترونيك در كشور تأثيرگذارند، از اين رو آمادهبودن محيط بيروني و دروني لازمة توسعة بانكداري الكترونيك در كشور است. همچنـين مـدل گويـاي آن اسـت كـهنيروهاي دروني و بيروني بر هم تأثير گذاشته و از هم تأثير ميپذيرند.
به كمك مدل ارائهشده درمييابيم عمدهتـرين عوامـل محيطـي مـؤثر بـر توسـعة بانكـداريالكترونيك چه عواملي هستند و در هر يك از اين عناصر چقدر محيط آماده است. از سوي ديگر، چقدر فضاي دروني بانكها بر توسعة بانكـداري الكترونيـك تـأثير مـي گـذارد و محـيط درونـي بانكهاي تجاري كشور براي توسعة بانكداري الكترونيك چقدر آماده اند. بـدينترتيـب جايگـاه و وظيفة بانكها و نهادهاي خارج از بانك براي توسعة بانكداري الكترونيك مشخص خواهد شد.

كلان

محيط

مادگي
آ

سياسي

ـ

قانوني

اقتصادي

اجتماعي

ـ

فرهنگي

تكنولوژيكي

خرد

محيط

مادگي
آ

مشتريان

رقبا

شركت

انفورماتيك

هاي

سوم

عوامل

سازماني

مادگي
آ
)
دروني
(

مديريت

ساختار

تكنولوژي

انساني

منابع

استراتژي

سازماني

فرهنگ

ي
مال

بع
منا

الكترونيك

بانكداري

توسعة

پذيرش

نهادينه

سازي

توسعه

پيامدهاي

بانكداريالكترونيك

كلان

محيط

مادگي

آ

سياسي



قیمت: تومان


پاسخ دهید